Đại Trung Sinh (Mesozoic Era), còn được gọi là Kỷ nguyên bò sát, là một khoảng thời gian địa chất kéo dài từ khoảng 252 đến 66 triệu năm trước. Nó nằm giữa Đại Cổ Sinh (Paleozoic) và Đại Tân Sinh (Cenozoic). Đại Trung Sinh được đặc trưng bởi sự thống trị của các loài bò sát, đặc biệt là khủng long, sự xuất hiện của các loài chim và động vật có vú, và sự phân tách của siêu lục địa Pangea. Sự kiện tuyệt chủng Permi-Trias, đánh dấu sự kết thúc của Đại Cổ Sinh, đã mở đường cho sự trỗi dậy của nhiều dạng sống mới trong Đại Trung Sinh.
Phân chia
Đại Trung Sinh được chia thành ba kỷ:
- Kỷ Trias (Triassic Period): (252 – 201 triệu năm trước). Đây là kỷ đầu tiên của Đại Trung Sinh, chứng kiến sự phục hồi của sự sống sau sự kiện tuyệt chủng Permi-Trias. Khủng long bắt đầu xuất hiện vào cuối kỷ Trias.
- Kỷ Jura (Jurassic Period): (201 – 145 triệu năm trước). Kỷ Jura được biết đến với sự đa dạng và phát triển mạnh mẽ của khủng long, cũng như sự xuất hiện của các loài chim đầu tiên.
- Kỷ Phấn Trắng (Cretaceous Period): (145 – 66 triệu năm trước). Kỷ Phấn Trắng tiếp tục chứng kiến sự thống trị của khủng long, và kết thúc bằng sự kiện tuyệt chủng Kỷ Phấn Trắng-Paleogen, xóa bỏ khủng long (trừ chim) và nhiều loài khác. Đây cũng là kỷ mà thực vật có hoa bắt đầu phát triển mạnh mẽ.
Đặc điểm chính của Đại Trung Sinh
- Sự thống trị của bò sát: Khủng long là nhóm động vật thống trị trên cạn trong suốt Đại Trung Sinh, đa dạng về kích thước và hình dáng. Các loài bò sát biển như ichthyosaur và plesiosaur cũng phát triển mạnh mẽ.
- Sự xuất hiện của chim và động vật có vú: Chim tiến hóa từ khủng long chân thú (theropod) trong kỷ Jura. Động vật có vú xuất hiện sớm trong Đại Trung Sinh nhưng vẫn nhỏ và ít đa dạng cho đến sau khi khủng long tuyệt chủng. Sự tiến hóa của lông vũ, ban đầu có thể phục vụ cho việc giữ ấm hoặc phô trương, đã đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của khả năng bay ở chim.
- Sự phân tách của Pangea: Siêu lục địa Pangea bắt đầu phân tách trong kỷ Trias, tạo thành các lục địa mà chúng ta biết ngày nay. Quá trình này ảnh hưởng đến khí hậu và sự phân bố của sinh vật. Việc Pangea tách ra đã tạo ra các đại dương mới và thay đổi dòng hải lưu, góp phần vào sự đa dạng hóa sinh học.
- Khí hậu: Khí hậu Đại Trung Sinh nhìn chung ấm hơn so với ngày nay, với mực nước biển cao hơn. Tuy nhiên, cũng có sự biến đổi khí hậu đáng kể trong suốt thời kỳ này. Nồng độ CO2 trong khí quyển cao hơn hiện tại, góp phần tạo nên khí hậu ấm áp.
- Tuyệt chủng hàng loạt: Đại Trung Sinh kết thúc với một sự kiện tuyệt chủng hàng loạt, được cho là do tác động của một thiên thạch lớn, xóa sổ khủng long (không phải loài chim) và nhiều nhóm sinh vật khác. Sự kiện tuyệt chủng Kỷ Phấn Trắng-Paleogen (K-Pg) đã mở đường cho sự thống trị của động vật có vú trong Đại Tân Sinh.
Sự sống trong Đại Trung Sinh
- Thực vật: Dương xỉ, cây lá kim và tuế là những loài thực vật phổ biến trong Đại Trung Sinh. Thực vật có hoa xuất hiện vào cuối kỷ Phấn Trắng. Sự xuất hiện của thực vật có hoa đã tạo ra một cuộc cách mạng trong hệ sinh thái trên cạn, cung cấp nguồn thức ăn mới cho nhiều loài động vật.
- Động vật không xương sống: Amoni và belemnite là những loài động vật thân mềm phổ biến trong đại dương. Côn trùng cũng đa dạng hóa trong thời kỳ này.
Ý nghĩa địa chất
Đại Trung Sinh là một thời kỳ quan trọng trong lịch sử Trái Đất, đánh dấu sự hình thành của nhiều đặc điểm địa chất mà chúng ta thấy ngày nay, bao gồm các dãy núi, các mỏ khoáng sản và sự phân bố của các lục địa. Sự dịch chuyển của các mảng kiến tạo trong Đại Trung Sinh đã góp phần hình thành nhiều dãy núi lớn trên thế giới.
