Cùng với T-Rex và Triceratops, Stegosaurus (nghĩa là “Thằn lằn mái nhà”) là một trong những loài khủng long dễ nhận diện nhất trên thế giới. Chúng là một chi khủng long phiến sừng (stegosauria) ăn cỏ, sinh sống ở miền Tây Bắc Mỹ vào cuối Kỷ Jura, cách đây khoảng 155 đến 145 triệu năm.
Stegosaurus sống cùng thời với các loài khủng long khổng lồ khác như Diplodocus, Apatosaurus và Brachiosaurus. Nó cũng chia sẻ môi trường sống với những kẻ săn mồi đáng sợ như Allosaurus và Ceratosaurus, và rất có thể chúng chính là con mồi của các loài này.
Khám phá trong “Cuộc chiến Xương”
Stegosaurus là một trong những “chiến lợi phẩm” nổi tiếng được tìm thấy trong “Cuộc chiến Xương” (Bone Wars) – thời kỳ cạnh tranh khốc liệt và thậm chí là thù địch giữa hai nhà cổ sinh vật học vĩ đại của Mỹ là Othniel Charles Marsh và Edward Drinker Cope.
Chính Marsh là người đã đặt tên cho Stegosaurus vào năm 1877 từ các vết tích tìm thấy ở Colorado.
Tại sao lại gọi là “Thằn Lằn Mái Nhà”?
Cái tên “Thằn lằn mái nhà” (ghép từ tiếng Hy Lạp stego- nghĩa là “mái nhà” và -sauros nghĩa là “thằn lằn”) bắt nguồn từ một hiểu lầm ban đầu.
Khi Marsh lần đầu tiên phát hiện ra những tấm phiến mỏng trên lưng nó, ông đã tưởng rằng chúng nằm bẹt trên lưng con vật giống như những tấm ván lợp mái nhà, tạo thành một lớp áo giáp. Giờ đây chúng ta biết rằng những tấm phiến này thực sự đứng thẳng.
Các loài Stegosaurus chính
Trong lịch sử, có rất nhiều loài Stegosaurus đã được mô tả, nhưng qua nhiều nghiên cứu, các nhà khoa học đã tinh gọn lại và chỉ còn một số loài được công nhận rộng rãi.
1. Stegosaurus armatus (“Thằn lằn mái nhà bọc giáp”)
- Đây là loài Stegosaurus đầu tiên được phát hiện và là mẫu vật gốc của chi này.
- Nó là loài dài nhất, có thể đạt tới 9 mét (30 ft).
- Đặc điểm của nó bao gồm bốn gai đuôi nằm ngang và các tấm phiến tương đối nhỏ.
2. Stegosaurus stenops (“Thằn lằn mái nhà mặt hẹp”)
- Đây là loài Stegosaurus được biết đến rõ nhất và nổi tiếng nhất, vì các nhà khoa học đã tìm thấy ít nhất một bộ xương hoàn chỉnh.
- Hầu hết các hình ảnh đại chúng về Stegosaurus đều dựa trên loài S. stenops này.
- Nó có các tấm phiến lớn, rộng trên lưng và bốn gai đuôi.
- Loài này ngắn hơn S. armatus, với chiều dài khoảng 7 mét (23 ft).
3. Stegosaurus longispinus (“Thằn lằn mái nhà gai dài”)
- Loài này được đặt tên theo đặc điểm nổi bật nhất của nó: bốn chiếc gai đuôi dài một cách khác thường.
- Nó cũng có kích thước khoảng 7 mét.
Những tên gọi gây tranh cãi
Ngoài các loài trên, có rất nhiều loài khác đã từng được đặt tên như S. ungulatus, S. sulcatus, S. duplex…
Tuy nhiên, hầu hết các nhà khoa học ngày nay đều cho rằng đây không phải là các loài riêng biệt. Chúng có thể chỉ là cá thể non của loài S. armatus, hoặc các mảnh hóa thạch không đủ rõ ràng để phân loại, do đó chúng thường được coi là các loài nghi vấn (nomen dubium) hoặc danh pháp đồng nghĩa (synonym) của các loài đã được công nhận.
