Đặc điểm địa chất
Trong kỷ Jura, siêu lục địa Pangea bắt đầu tách ra. Sự kiện kiến tạo quan trọng này đã định hình lại địa lý Trái Đất và có ảnh hưởng sâu sắc đến sự tiến hóa của sự sống. Phần phía bắc, Laurasia, tách thành Bắc Mỹ và Eurasia, trong khi phần phía nam, Gondwana, bắt đầu tách thành Nam Mỹ, Châu Phi, Ấn Độ, Úc và Nam Cực. Sự tách rời này tạo ra các đại dương mới, như Đại Tây Dương, và ảnh hưởng đến khí hậu toàn cầu.
Mực nước biển dâng cao đáng kể trong kỷ Jura, dẫn đến sự hình thành các vùng biển nông rộng lớn, còn được gọi là “biển épicontinental”. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các sinh vật biển, đặc biệt là các loài bò sát biển như ichthyosaur và plesiosaur, cũng như sự đa dạng hóa của các loài san hô và động vật thân mềm. Các lớp đá vôi và đá phiến sét giàu hóa thạch được hình thành trong môi trường này cung cấp bằng chứng quan trọng về sự sống trong kỷ Jura.
Hoạt động núi lửa tương đối ít trong kỷ Jura so với kỷ Trias trước đó. Tuy nhiên, vẫn có một số hoạt động núi lửa đáng kể, đặc biệt là ở phía nam Gondwana, góp phần vào sự thay đổi thành phần khí quyển.
Khí hậu
Khí hậu kỷ Jura ấm và ẩm ướt hơn kỷ Trias. Không có bằng chứng về sự đóng băng ở hai cực. Sự vắng mặt của các chỏm băng vùng cực và mực nước biển cao hơn góp phần tạo nên khí hậu ôn hòa hơn, với sự khác biệt nhiệt độ giữa xích đạo và hai cực nhỏ hơn hiện nay. Điều này cho phép sự phân bố rộng rãi của các loài thực vật, bao gồm cả các loài dương xỉ và cây lá kim, trên khắp hành tinh.
Sự sống
Thực vật: Kỷ Jura chứng kiến sự thống trị của các loài thực vật hạt trần, đặc biệt là cây lá kim, cây mè và tuế. Dương xỉ và mộc tặc cũng phổ biến. Một sự kiện quan trọng trong kỷ Jura là sự xuất hiện của các loài thực vật có hoa nguyên thủy (thực vật hạt kín) vào cuối kỷ. Mặc dù còn tương đối hiếm, chúng đã đặt nền móng cho sự bùng nổ đa dạng của thực vật có hoa trong kỷ Creta sau đó.
Động vật:
- Khủng long: Kỷ Jura được coi là thời kỳ hoàng kim của khủng long. Sự đa dạng và kích thước của khủng long đạt đến đỉnh cao trong kỷ này. Các loài khủng long đa dạng và phong phú, bao gồm các loài ăn thực vật khổng lồ như Brachiosaurus và Diplodocus, cũng như các loài ăn thịt hung dữ như Allosaurus và Ceratosaurus.
- Sinh vật biển: Các đại dương kỷ Jura tràn ngập sự sống. Bò sát biển, bao gồm ichthyosaur (ngư long), plesiosaur (xà đầu long) và pliosaur (thương long), là những kẻ săn mồi hàng đầu. Amoni, một nhóm động vật thân mềm có vỏ, cũng rất phong phú và đa dạng, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi thức ăn.
- Động vật bay: Các loài thằn lằn bay (pterosaur) như Pterodactylus thống trị bầu trời kỷ Jura. Chúng là những động vật có xương sống đầu tiên tiến hóa khả năng bay bằng cánh.
- Động vật có vú: Động vật có vú vẫn còn nhỏ và ít đa dạng trong kỷ Jura, chủ yếu sống về đêm. Chúng chiếm giữ các ổ sinh thái nhỏ và chưa phát triển đầy đủ tiềm năng của mình.
Tầm quan trọng
Kỷ Jura là một kỷ địa chất quan trọng vì ba lý do chính: sự phân tách của Pangea, sự đa dạng hóa của khủng long, và sự xuất hiện của các loài thực vật có hoa nguyên thủy. Việc nghiên cứu các đá và hóa thạch từ kỷ Jura cung cấp cho chúng ta những hiểu biết quý giá về lịch sử Trái Đất và sự tiến hóa của sự sống, đặt nền móng cho thế giới mà chúng ta biết đến ngày nay.
Ghi chú
Các mốc thời gian được đề cập là ước tính và có thể thay đổi dựa trên các nghiên cứu mới.
Địa tầng
Kỷ Jura được đặc trưng bởi sự lắng đọng của nhiều loại đá trầm tích khác nhau, bao gồm đá vôi, đá phiến sét, đá sa thạch và evaporit (đá muối). Các đá này chứa đựng nhiều hóa thạch quý giá, cung cấp bằng chứng về sự sống trong kỷ Jura. Một số hệ tầng địa chất quan trọng của kỷ Jura bao gồm Hệ tầng Morrison ở Bắc Mỹ (nổi tiếng với hóa thạch khủng long) và Hệ tầng Solnhofen ở Đức (nơi tìm thấy hóa thạch Archaeopteryx, một trong những loài chim nguyên thủy nhất).
Sự kiện Anoxic
Trong kỷ Jura, đã xảy ra một số sự kiện thiếu oxy đại dương (Oceanic Anoxic Events – OAEs). Đây là những giai đoạn mà hàm lượng oxy trong nước biển giảm mạnh, dẫn đến sự tuyệt chủng của nhiều loài sinh vật biển. Nguyên nhân của các sự kiện này vẫn đang được nghiên cứu, nhưng có thể liên quan đến hoạt động núi lửa hoặc biến đổi khí hậu, gây ra sự phân tầng nước biển và giảm sự lưu thông oxy.
Tiến hóa của khủng long
Kỷ Jura chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của khủng long. Chúng đa dạng hóa về kích thước, hình dáng và chế độ ăn. Sự tiến hóa của các đặc điểm như lông vũ và khả năng bay lượn cũng bắt đầu xuất hiện ở một số nhóm khủng long trong kỷ này, đặt nền móng cho sự xuất hiện của chim. Archaeopteryx, được tìm thấy trong Hệ tầng Solnhofen, là một ví dụ điển hình cho sự chuyển tiếp tiến hóa này.
Ảnh hưởng đến ngày nay
Kỷ Jura có ảnh hưởng đáng kể đến thế giới ngày nay. Nhiều mỏ dầu và khí quan trọng được hình thành trong các lớp đá trầm tích kỷ Jura. Việc nghiên cứu kỷ Jura cũng giúp chúng ta hiểu rõ hơn về biến đổi khí hậu và sự tiến hóa của sự sống trên Trái Đất, cung cấp những bài học quan trọng cho việc bảo vệ hành tinh của chúng ta.
