Dimorphodon (phát âm là Dai-mor-pho-don) là một chi dực long (pterosaur) cỡ trung bình, sinh sống ở châu Âu vào đầu Kỷ Jura, cách đây khoảng 201-191 triệu năm.
Tên của nó, được đặt bởi nhà cổ sinh vật học Richard Owen, mang một ý nghĩa rất đặc biệt: “Răng hai dạng” (từ tiếng Hy Lạp Di – “hai”, morphe – “dạng”, và odon – “răng”). Đây là một đặc điểm cực kỳ hiếm ở loài bò sát, vì nó sở hữu hai kiểu răng khác nhau trong cùng một bộ hàm.
Mô tả: Một Cấu trúc “Nguyên thủy”
Dimorphodon có nhiều đặc điểm “nguyên thủy” hơn so với các dực long Kỷ Phấn Trắng, chẳng hạn như sải cánh tương đối ngắn so với cơ thể và một cái đầu rất nhỏ (so với các loài sau này).
-
Kích thước: Một con Dimorphodon trưởng thành có chiều dài cơ thể khoảng 1 mét, với sải cánh rộng 1,45 mét.
-
Cổ và Đuôi: Nó có một chiếc cổ ngắn nhưng rất khỏe và linh hoạt. Giống như các dực long Kỷ Jura khác, nó có một cái đuôi rất dài, được tạo thành từ 30 đốt sống. Phần đuôi này được gia cố để giữ cho nó thẳng và cứng, có thể hoạt động như một bánh lái khi bay.
Hộp sọ: “Nặng” mà “Nhẹ”
Đặc điểm nổi bật và kỳ lạ nhất của Dimorphodon là chiếc đầu to, cồng kềnh, trông rất nặng nề. Hộp sọ dài khoảng 23 cm, nhưng thực chất lại rất nhẹ. Nó có cấu trúc giống như “các vòm của một cây cầu”, với nhiều lỗ hổng lớn được ngăn cách bởi các vách xương mỏng.
Do hình dạng hộp sọ đặc biệt, nhiều hình ảnh phục dựng thường vẽ Dimorphodon với một cái “mỏ” giống chim hải âu rụt cổ (puffin) đầy màu sắc. Mặc dù đây chỉ là phỏng đoán, nó dựa trên sự tương đồng về cấu trúc xương.
Hàm răng “Hai Dạng”: Vũ khí Chết người
Sở dĩ nó có tên như vậy là vì bộ hàm độc đáo không giống ai. Thay vì có các răng giống hệt nhau, Dimorphodon sở hữu:
-
Hàm trên: Phía trước là 4-5 chiếc răng nanh dài, sắc nhọn, dùng để kẹp chặt con mồi. Phía sau là một hàng răng nhỏ hơn.
-
Hàm dưới: Có 5 chiếc răng dài ở phía trước, theo sau là một hàng 30-40 chiếc răng nhỏ, dẹt và nhọn như lưỡi dao găm.
Bộ hàm kỳ lạ này đã khiến các nhà khoa học tranh cãi về chế độ ăn của nó. Ban đầu, người ta cho rằng nó dùng răng để bắt côn trùng hoặc cá. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy nó có khả năng là một kẻ săn mồi đáng gờm, chuyên săn các loài động vật có xương sống nhỏ trên mặt đất.
Lịch sử Phát hiện: Từ Mary Anning đến Richard Owen
Câu chuyện của Dimorphodon bắt đầu từ một trong những nhà săn hóa thạch vĩ đại nhất lịch sử: Mary Anning. Bà là người đã tìm thấy những hóa thạch đầu tiên của loài này tại Lyme Regis (Anh) vào tháng 12 năm 1828.
Ban đầu, nhà khoa học William Buckland đã xếp nhầm nó vào chi Pterodactylus với cái tên Pterodactylus macronyx (nghĩa là “móng vuốt lớn”).
Mãi đến năm 1858, khi nhà cổ sinh vật học lừng danh Richard Owen tìm thấy các mẫu vật mới (lần này có cả hộp sọ), ông nhận ra rằng chúng hoàn toàn khác biệt so với Pterodactylus. Một năm sau, ông chính thức tạo ra một chi mới và đặt cho nó cái tên Dimorphodon để vinh danh cấu trúc răng độc đáo của nó.
