Allosaurus (phát âm là A-lô-sau-rớt) là một trong những loài khủng long ăn thịt đáng sợ và nổi tiếng nhất. Nó là kẻ săn mồi thống trị Trái Đất vào cuối Kỷ Jura, cách đây khoảng 155 đến 145 triệu năm, tức là xuất hiện trước “vua” T-Rex hàng chục triệu năm.
Cái tên Allosaurus có nghĩa là “Thằn lằn dị biệt” (từ tiếng Hy Lạp allos – “dị biệt” và sauros – “thằn lằn”). Nó được nhà cổ sinh vật học Othniel Charles Marsh đặt tên vào năm 1877. Sở dĩ có tên này là vì các đốt sống của nó có cấu trúc rỗng và nhẹ, một đặc điểm rất khác biệt so với các loài khủng long khác được biết đến vào thời điểm đó.
Giải phẫu Kẻ Săn mồi
Allosaurus là một cỗ máy săn mồi được tiến hóa hoàn hảo cho môi trường của nó. Nó là một khủng long chân thú (theropod) đi bằng hai chân, với kích thước trung bình dài 8,5 mét (28 ft), và các mẫu vật lớn nhất có thể đạt tới 9,7 mét (32 ft) hoặc hơn.
Hộp sọ: Nhẹ mà Mạnh mẽ
Điều ấn tượng nhất về Allosaurus là hộp sọ của nó. Nó rất lớn, nhưng lại có cấu trúc cực kỳ nhẹ nhờ có nhiều lỗ hổng lớn (gọi là fenestrae), giúp giảm trọng lượng mà không ảnh hưởng đến sức mạnh.
- Sừng trang trí: Một trong những đặc điểm dễ nhận biết nhất của Allosaurus là một cặp mào hoặc “sừng” nhỏ nằm ngay phía trên và trước mắt. Các nhà khoa học chưa chắc chắn 100% về công dụng của chúng. Chúng có thể dùng để thu hút bạn tình, nhận diện đồng loại, hoặc thậm chí là để che nắng cho mắt.
- Hàm răng: Miệng của Allosaurus chứa đầy những chiếc răng sắc nhọn, có răng cưa như lưỡi dao. Đặc biệt, Allosaurus không nghiền nát xương như T-Rex. Thay vào đó, nó sử dụng hàm răng của mình như một cái cưa để xé những mảng thịt lớn khỏi con mồi. Giống như cá mập, chúng liên tục rụng và thay răng mới trong suốt cuộc đời.
Chi trước: Vũ khí “Ba ngón”
Không giống như cánh tay 2 ngón, gần như vô dụng của T-Rex, chi trước của Allosaurus tuy nhỏ nhưng cực kỳ nguy hiểm.
- Chúng có ba ngón tay, mỗi ngón được trang bị một móng vuốt lớn, sắc lẹm và cong vút.
- Các nhà khoa học tin rằng Allosaurus sử dụng cánh tay này để kẹp và giữ chặt con mồi trong khi dùng hàm răng mạnh mẽ của mình để tấn công.
Kẻ săn mồi đầu bảng Kỷ Jura
Hóa thạch của Allosaurus được tìm thấy cực kỳ phổ biến tại Thành hệ Morrison ở Bắc Mỹ. Đây là một khu vực rộng lớn, vào Kỷ Jura là một đồng bằng ngập lụt bán khô hạn, giống như “đồng bằng Serengeti” của thế giới khủng long.
Môi trường này là nơi sinh sống của những loài khủng long ăn cỏ khổng lồ, và Allosaurus là kẻ săn mồi chính của chúng. Thực đơn của nó bao gồm:
- Khủng long chân thằn lằn (Sauropods): Như Diplodocus và Camarasaurus (có thể là những con non hoặc yếu).
- Khủng long mái (Stegosaurus): Stegosaurus là một con mồi khó nhằn với những tấm lưng và cái đuôi gai (thagomizer) nguy hiểm.
- Khủng long chân chim (Ornithopods): Như Camptosaurus.
Cuộc tranh luận: Săn bầy hay Đơn độc?
Đây là một trong những bí ẩn lớn nhất xung quanh Allosaurus.
Tại một địa điểm nổi tiếng có tên Mỏ hóa thạch Cleveland-Lloyd ở Utah, các nhà khoa học đã tìm thấy hàng ngàn chiếc xương, đại diện cho ít nhất 46 cá thể Allosaurus. Tại sao có quá nhiều kẻ săn mồi chết cùng một chỗ?
- Giả thuyết “Bẫy săn mồi”: Giả thuyết phổ biến nhất cho rằng đây là một “cái bẫy” tự nhiên, có thể là một vũng lầy hoặc một hố bùn. Một con khủng long ăn cỏ bị mắc kẹt, tiếng kêu cứu của nó thu hút nhiều con Allosaurus đến. Khi chúng lao vào ăn thịt, chúng cũng bị mắc kẹt và chết chung.
- Giả thuyết “Săn bầy”: Một số nhà khoa học cho rằng điều này chứng tỏ Allosaurus có hành vi xã hội, chúng sống và đi săn theo bầy đàn, giống như chó sói.
- Giả thuyết “Xung đột”: Một giả thuyết khác cho rằng đây là một điểm tụ tập (như hố nước vào mùa khô). Các con Allosaurus tụ tập lại, xung đột và giết hại lẫn nhau để giành thức ăn hoặc lãnh thổ.
Hiện tại, giả thuyết “Bẫy săn mồi” được nhiều người ủng hộ nhất, cho thấy Allosaurus có thể là loài săn mồi đơn độc, hoặc chỉ tụ tập lại một cách cơ hội.
Một cuộc đời đầy thương tích
Nhiều hóa thạch Allosaurus cho thấy bằng chứng về một cuộc sống khắc nghiệt. Các mẫu vật nổi tiếng như “Big Al” có vô số vết thương đã lành, bao gồm gãy xương sườn, nhiễm trùng xương chân và các tổn thương ở đốt sống. Điều này cho thấy chúng là những sinh vật cực kỳ kiên cường, có thể sống sót sau những chấn thương nghiêm trọng trong khi săn mồi hoặc giao chiến với đồng loại.
Lịch sử Khám phá
Allosaurus là một trong những chi khủng long đầu tiên được phát hiện và nghiên cứu kỹ lưỡng, khiến nó trở nên nổi tiếng. Nó được tìm thấy trong thời kỳ “Cuộc chiến Xương” (Bone Wars), một giai đoạn cạnh tranh khốc liệt vào cuối thế kỷ 19 giữa hai nhà cổ sinh vật học Othniel Charles Marsh và Edward Drinker Cope.
Chính vì được phát hiện sớm và có bộ xương gần như hoàn chỉnh, Allosaurus đã trở thành “khủng long ăn thịt tiêu chuẩn” trong các bảo tàng và sách báo suốt nhiều thập kỷ, trước khi T-Rex chiếm lấy vị trí này.
