Đối với bất kỳ ai đã xem loạt phim tài liệu kinh điển Walking with Dinosaurs (Đi bộ cùng Khủng long) năm 1999 của BBC, Liopleurodon chính là một siêu quái vật khổng lồ, một kẻ săn mồi dài 25 mét (82 ft) thống trị tuyệt đối đại dương.
Tuy nhiên, sự thật khoa học lại có phần khiêm tốn hơn, nhưng không kém phần hấp dẫn. Liopleurodon là một chi bò sát biển ăn thịt thuộc nhóm pliosaurid (một nhánh của plesiosaur), sinh sống trong Kỷ Jura (từ 166 đến 155 triệu năm trước).
Tên của nó, Liopleurodon, có nghĩa là “răng có cạnh nhẵn”, xuất phát từ tiếng Hy Lạp, mô tả đặc điểm của những chiếc răng hóa thạch đầu tiên được tìm thấy.
Sự Thật về Kích Thước: Không có “Quái vật” 25 mét
Cảnh tượng Liopleurodon dài 25 mét trên truyền hình đã trở thành một huyền thoại, nhưng nó dựa trên các ước tính đã bị phóng đại quá mức.
Các nghiên cứu khoa học dựa trên các mẫu vật và bộ xương hiện có cho thấy một bức tranh thực tế hơn. Liopleurodon thực chất có kích thước dao động trong khoảng 4 đến 8 mét (13 đến 26 ft). Một số nhà nghiên cứu lạc quan hơn đưa ra ước tính tối đa có thể đạt xấp xỉ 10 mét (33 ft).
Dù không phải là 25 mét, đây vẫn là một kích thước cực kỳ đáng gờm, biến nó thành một trong những kẻ săn mồi hàng đầu trong hệ sinh thái của nó.
Hồ sơ Kẻ Săn mồi Phục kích
Giống như các loài pliosaurid khác, Liopleurodon có một thiết kế cơ thể hoàn hảo cho vai trò của mình:
-
Đầu: To, dài và chứa đầy những chiếc răng sắc nhọn.
-
Cổ: Cực kỳ ngắn (đây là đặc điểm của pliosaur, trái ngược với plesiosaur cổ dài).
-
Thân: Lớn, hình ngư lôi.
-
Chi: Bốn chi đã tiến hóa thành các mái chèo mạnh mẽ.
-
Đuôi: Ngắn.
Cấu trúc này cho thấy Liopleurodon không phải là một kẻ bơi đường dài tốc độ, mà là một kẻ săn mồi phục kích. Nó sẽ ẩn mình và sử dụng sức mạnh bùng nổ từ bốn mái chèo để lao tới tấn công con mồi, bao gồm cá, các loài động vật thân mềm (như mực), và cả các loài bò sát biển khác.
Một Lịch sử Phức tạp: Câu chuyện về một chiếc Răng
Hầu hết sự “rối rắm” xung quanh Liopleurodon đến từ lịch sử phân loại của nó, vốn bắt đầu chỉ từ một vài chiếc răng.
-
1873 – Cái tên ra đời: Nhà cổ sinh vật học người Pháp Henri Émile Sauvage đã đặt tên chi Liopleurodon. Ông mô tả ba loài khác nhau, bao gồm loài điển hình (type species) là L. ferox (“răng cạnh nhẵn hung dữ”). Vấn đề là, tất cả các mô tả này đều chỉ dựa trên những chiếc răng riêng lẻ.
-
Vấn đề về Hóa thạch gốc: Chiếc răng gốc (holotype) của L. ferox được tìm thấy ở Pháp, có chiều dài 7,5 cm. Tuy nhiên, chỉ dựa vào một chiếc răng thì rất khó để phân biệt, khiến cho tính hợp lệ của cái tên này bị nghi ngờ trong nhiều năm.
-
Bị “Lãng quên”: Trong nhiều thập kỷ, cái tên Liopleurodon gần như bị lãng quên. Hầu hết các nhà khoaU học, như Richard Lydekker (1888), tin rằng những chiếc răng và xương này chỉ đơn giản là thuộc về một chi đã được biết đến là Pliosaurus.
-
Bước ngoặt “Bộ sưu tập Leeds”: Câu trả lời chỉ thực sự xuất hiện nhờ vào các bộ sưu tập hóa thạch đáng kinh ngạc của anh em nhà Leeds (Alfred và Charles) ở Anh. Họ đã tìm thấy không chỉ răng, mà là các bộ xương và hộp sọ gần như hoàn chỉnh của loài bò sát biển này.
-
1913 – Vẫn bị nhầm lẫn: Ngay cả khi có xương, nhà khoa học Charles William Andrews, khi mô tả các mẫu vật tuyệt vời này, vẫn xếp chúng vào chi Pliosaurus.
-
1960 – Sự “Hồi sinh” của Liopleurodon: Phải đến năm 1960, nhà cổ sinh vật học Lambert Beverly Halstead (Tarlo) mới thực hiện một nghiên cứu lớn, xem xét lại tất cả các loài pliosaur. Ông chỉ ra những khác biệt lớn về cấu trúc, đặc biệt là ở xương hàm dưới, giữa các mẫu vật này và chi Pliosaurus. Ông đã “hồi sinh” cái tên Liopleurodon và khẳng định nó là một chi riêng biệt, hợp lệ.
Kết luận Ngày nay
Sau tất cả các tranh cãi, khoa học hiện đại kết luận rằng Liopleurodon ferox là loài hợp lệ duy nhất của chi này. Các loài khác từng được đề xuất, như L. pachydeirus (có nghĩa là “cổ m stout”), hiện được xem là từ đồng nghĩa của L. ferox (tức là chúng chỉ là một loài). Hóa thạch của chúng chủ yếu được tìm thấy ở châu Âu (Anh, Pháp, Đức, Thụy Sĩ) và có một báo cáo ở Mexico.
From Đbrr