Ankylosaurus (phát âm là An-ki-lô-sau-rớt) là một trong những chi khủng long phi điểu cuối cùng tồn tại trên Trái Đất. Chúng sinh sống ở miền tây Bắc Mỹ trong giai đoạn cuối cùng của Kỷ Phấn Trắng, cách đây khoảng 68 đến 66 triệu năm.
Cái tên Ankylosaurus bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, có nghĩa là “Thằn lằn hợp nhất” (fused lizard). Tên này không chỉ là một cái tên thông thường, mà nó mô tả chính xác đặc điểm giải phẫu nổi bật nhất của nó: rất nhiều xương trong cơ thể, đặc biệt là xương sọ, đã hợp nhất lại với nhau, tạo ra một cấu trúc cực kỳ cứng cáp và bền bỉ.
Loài duy nhất và là loài điển hình của chi này là Ankylosaurus magniventris. Tên loài magniventris có nghĩa là “bụng lớn”, mô tả thân hình mập mạp, đồ sộ của nó. Dù là một trong những khủng long nổi tiếng nhất, Ankylosaurus thực chất lại khá hiếm, với các nhà khoa học vẫn chưa tìm thấy một bộ xương nào hoàn chỉnh.
Giải phẫu của một Cỗ xe tăng Sống
Ankylosaurus là thành viên lớn nhất trong họ Giáp long đuôi chùy (Ankylosauridae). Các ước tính về kích thước của nó khá đa dạng, nhưng nhìn chung chúng được cho là dài từ 6 đến 8 mét và nặng từ 4,8 đến 8 tấn.
Áo giáp Osteoderms: Không thể xuyên thủng
Đặc điểm nổi bật nhất của Ankylosaurus là lớp áo giáp dày đặc của nó. Lớp giáp này không phải là một phần của bộ xương chính, mà được tạo thành từ hàng ngàn phiến xương và núm xương gọi là vảy xương (osteoderms), nằm gọn bên trong lớp da dày của nó.
- Vảy xương có kích thước rất đa dạng, từ các núm tròn nhỏ đến các tấm phiến lớn. Chúng sắp xếp thành các hàng ngang dọc theo lưng, sườn và cổ.
- Vòng cổ (Cervical Half-Rings): Cổ, một bộ phận dễ bị tấn công, được bảo vệ bởi ít nhất hai “vòng” xương dày, tạo thành một lớp “áo giáp” riêng biệt, giống như một cái ách.
- So với các loài giáp long khác, vảy xương của Ankylosaurus tương đối mịn màng và mỏng hơn.
Hộp sọ: Một Pháo đài Bất khả xâm phạm
Hộp sọ của Ankylosaurus là một kiệt tác của kỹ thuật phòng thủ.
- Hợp nhất: Đúng như tên gọi, các xương trên hộp sọ đã hợp nhất lại, xóa mờ các đường khớp nối. Bề mặt sọ được bao phủ bởi các vảy xương (gọi là caputegulae) cũng hợp nhất vào xương sọ, tạo thành một tấm khiên duy nhất.
- Bốn sừng: Chiếc sọ rộng và có hình tam giác này được trang bị bốn chiếc sừng phòng thủ:
- Hai sừng lớn, hình kim tự tháp, mọc từ phía sau hộp sọ (xương vảy) chĩa ra sau và sang hai bên.
- Hai sừng nhỏ hơn mọc từ xương gò má, chĩa xuống dưới và ra sau.
- Mỏ và Răng: Giống như các giáp long khác, nó có một cái mỏ rộng ở phía trước để gặm thực vật. Phía sau mỏ là các hàng răng nhỏ, hình chiếc lá, rất yếu. Điều này cho thấy Ankylosaurus không nhai nhiều mà chủ yếu dùng mỏ để cắt thực vật tầm thấp và nuốt.
- Mũi và Xoang phức tạp: Một đặc điểm độc đáo là lỗ mũi của nó không hướng về phía trước mà lại hướng sang hai bên. Bên trong mõm là một hệ thống xoang mũi và khoang khí cực kỳ phức tạp và kéo dài. Các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng hệ thống này có thể dùng để làm ấm và ẩm không khí hít vào, tản nhiệt, hoặc thậm chí là để tạo ra các âm thanh cộng hưởng lớn.
Vũ khí Tối thượng: Chiếc Chùy Đuôi
Nổi tiếng không kém bộ giáp chính là chiếc chùy đuôi mang tính biểu tượng của Ankylosaurus. Đây là một vũ khí tấn công chủ động, không chỉ dùng để phòng thủ.
- Cấu tạo chùy: Chiếc chùy không phải là một khối xương đơn lẻ, mà được tạo thành từ nhiều vảy xương (osteoderms) lớn, hợp nhất lại với nhau và bao bọc lấy các đốt sống đuôi cuối cùng. Chiếc chùy lớn nhất được biết có thể rộng tới 60 cm.
- “Tay cầm” cứng nhắc: Để vung một chiếc chùy nặng như vậy, Ankylosaurus cần một “tay cầm” cực kỳ vững chắc. Khoảng 7 đốt sống đuôi cuối cùng (trước chùy) đã hợp nhất lại với nhau.
- Gân hóa xương: Quan trọng hơn, các dây chằng (tendons) chạy dọc theo đuôi đã bị hóa xương, biến thành các thanh xương cứng. Chúng khóa chặt các đốt sống “tay cầm” lại với nhau, biến toàn bộ phần đuôi thành một cây gậy cứng nhắc, cho phép Ankylosaurus truyền toàn bộ lực từ hông của nó vào cú vung chùy mà không làm tổn thương chính nó.
Các nhà khoa học tin rằng chiếc chùy này là một vũ khí phòng thủ hiệu quả, có khả năng đập vỡ xương ống chân của một kẻ săn mồi như T-Rex. Nó cũng có thể được sử dụng trong các cuộc đối đầu nội bộ, chẳng hạn như để tranh giành lãnh thổ hoặc bạn tình, tương tự như cách hươu nai dùng gạc.
Môi trường sống và Sự hiếm có
Ankylosaurus sống trong các thành hệ đá nổi tiếng như Hell Creek và Lance, cùng với những “ngôi sao” lớn nhất: Tyrannosaurus, Triceratops và Edmontosaurus.
Dù cực kỳ nổi tiếng, hóa thạch của Ankylosaurus lại hiếm hơn nhiều so với các loài khủng long khác. Một số nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng điều này là do chúng có một ổ sinh thái khác biệt. Trong khi các loài như Triceratops và Edmontosaurus (một loài giáp long khác) thích sống ở các vùng đồng bằng ngập lụt ven biển, thì Ankylosaurus có thể đã thích sống ở các vùng cao nguyên (upland), xa hơn trong đất liền. Các khu vực cao nguyên ít có khảâ năng trầm tích và tạo hóa thạch hơn, điều này giải thích tại sao chúng ta tìm thấy rất ít dấu vết của “cỗ xe tăng” này.
